Магілёў - Магілёў увайшоў у ВКЛ

Разам - зможам !

Грамадскае

Аб'яднанне

(г.Магілёў)

Заснавана

ў 2000 годзе

Месца знаходжання:

Апендыкс

Гісторыя Магілёва

Магілёў - Пачатак гісторыі

Магілёў увай-

Гісторыя Магілёва

шоў у Вялікае Княства Літоўскае

Пачатак

Магілёў увайшоў у ВКЛ.

XVI стагодзе

XVII стагодзе

Вялікі князь Гедымін.

Вялікі князь Альгерд.

Праекты

В условиях необходимости объединения для борьбы с чужаками и под воздействием социально-экономических факторов на территории Беларуси возникло новое мощное государство, которое позже получило название - Великое княжество Литовское, Русское, Жамойтское и иных земель. Большинство белорусских земель или добровольно, или мирно вошли в это государство. Уже Гедимин в первой половине XIV в. контролировал Друцкое и Свислочское княжества - все правобережъе Могилевщины. Великий князь Ольгерд объединил и надежно оборонял все белорусские и большyю часть украинских земель.

Галерэя

Рэшткі абарончага вала і сёння выглядаюць паважна.(Фота А.Мацюша).

На працягу ХІV-XV стст. адбыліся істотныя змены ў развіцці Магілёва, выкліканыя яго новым адміністрацыйным статусам і ростам асвоенай тэрыторыі вакол замчышча. Адразу варта згадаць яшчэ раз той факт, што культурны слой XIV ст. у Магілёве адсутнічае.

Гэта дазваляе казаць аб спыненні жыцця на паселішчах XII—XIII стст.. Што тычыцца замка, то і ў той перыяд жыццё на яго плошчы захоўвалася, аб чым сведчаць знаходкі фрагментаў керамікі другой паловы ХIII-ХІV ст.. У гэты час нават былі паноўлены замкавыя ўмацаванні. Аднак дрэнная захаванасць культурнага слоя XIV—XVIII стст. на тэрыторыі замка (ён цалкам пераадкладзены) не дазваляе меркаваць аб вялікай інтэнсіўнасці жыцця на гарадзішчы ў XIV ст.

Вялікі князь Ягайла.

В 1358 году Могилев вошел в состав Великого княжества Литовского (белорусско-литовского государства того времени). Находясь в составе этой державы, наш город уже с середины ХV века приобретает доминирующее положение среди окружающих его сел, становится центром Могилевской волости и одним из уделов великого князя Ольгерда.

Жонка Ягайлы - Ядвіга.

После его смерти в 1377 году Могилев перешел во владение сына Ольгерда - Ягайлы. С этого времени город с волостью на несколько последующих столетий становится личным наследственным имением правящей династии Ягеллонов.

Ягайло, женившись в 1386 году на польской королеве Ядвиге и приняв титул польского короля под именем Владислава, передал Могилев своей жене в пожизненное пользование со всеми доходами с его населения.

К тому времени наш город уже приобрел определенный статус торгово-ремесленного центра и играл определенную роль в жизни белорусско-литовского государства. Об этом может свидетельствовать факт заключения в 1407 году в Могилеве торгового соглашения между полоцкими и рижскими купцами.

Эфект чорнай смерці. Старажытная гравюра.Марсэль.

He только войны, но и эпидемии являлись страшным бедствием тех времен. В середине XIV в. в Европе лютовала чума. Эта самая страшная в средневековой Европе эпидемия стоила жизни каждому третьему европейцу. He обошла она и наш край. В близком к нам Смоленске за время эпидемии в живых осталось пять человек, которые «вышли и заперли город, наполненный трупами». Моры в виде чумы, оспы, гриппа и т.п. наведывали пространства между Сожем и Березиной и позже.

Грунвальдская бітва.

Наши предки совместно с воинами иных земель Великого княжества Литовского участвовали в многочисленных военных походах и битвах, которые вело это великое европейское государство. После Кревской унии 1385 г. объединенные силы Великого княжества Литовского и Королевства Польского в 1410 г. на Грюнвальдском поле в решающем сражении наголову разбили войска крестоносцев Тевтонского ордена.

В критический момент битвы исключительное мужество проявили воины Оршанской, Мстиславской, Смоленской хоругвей (в их состав входили могилевчане) во главе с князем Семеном Ольгердовичем, которые не дрогнули даже тогда, когда польские войска оказaлись на грани разгрома. Их выдержка и героизм стали решающими факторами победы. Грюнвaльдское поражение на пять столетий приостановило немецкую агрессию на восток.

Вялікі князь Вітаўт.

После кончины Витовта Великого в числе 28 белорусских городов Могилев в 1430 году поддержал избрание на великокняжеский престол Свидригайлы.

Згадка аб Магілёве сустракаецца ў спісе замкаў і земляў вялікага князя Свідрыгайлы (крыніца датаваная 1431 г.).

Вялікі князь Казімір.

1447 год достопамятен могилевчанам тем, что король и великий князь Казимир Ягеллончик в память о спасении своей жены, которая едва не утонула в день святого пророка Ильи, приказал построить на Беларуси шесть церквей в честь этого пророка (в том числе и в Могилеве). Могилевские мастера построили в городе деревянную Ильинскую церковь на берегу Днепра в 1460 году.

11 сакавіка 1447г. была выдадзена грамата Казіміра Ягайлавіча магілёўскім месцічам, што падмацоўвала грамату вялікага князя Вітаўта на вызваленне магілёўскіх баяр Іллінічаў ад цягла. Дакументы, адрасаваныя княскаму намесніку, "старцам" і "мужам", робяць магчымым скласці пэўнае ўяўленне аб сістэме арганізацыі ўлады ў Магілёве ў XV ст. Магілёўскае намесніцтва згадваецца і 30 лістапада 1481 г. у памятным запісе аб раздачы вялікім князем Казімірам намесніцтваў у Троках.

Вялікае княства Літоўскае да 1341 г.

Вельмі цікавым дакументам з'яўляецца і бязмытны ліст Казіміра Ягайлавіча менскаму месцічу Лукашу Цярэшкавічу ад 4 сакавіка 1480 г. Сярод гарадоў, дзе дазволена бязмытна гандляваць Цярэшкавічу, пазначаны і Магілёў. Гэтым канстатуецца той факт, што ў XV ст. Магілёў быў гандлёвым асяродкам, меў сваю мытню.

8 сакавіка 1488 г. датавана грамата вялікага князя Казіміра магілёўскаму намесніку i старцам аб вызваленні баяр Іллінічаў ад падвод і наданні ім "Семенченской земли". 26 чэрвеня 1496 г. горад згадваўся сярод валасных цэнтраў, якія былі павінны "Киева оправдяти". 3 Магілёва было паслана "девяносто человеков". Аб магілёўскіх купцах можна даведацца са скаргі васьмі "мужей могилевцев", перададзенай вялікаму князю 15 студзеня 1498 г., на "свою братью данников" і на іншых "товарышов", якія кралі гаспадарскі воск.

Літва. Гравюра XV ст. з "Сусьветнай хронікі" Г. Шэдэля

У XV ст. назіраецца рост гарадской тэрыторыі, пачынае фарміравацца топаструктура Магілёва. Культурны слой гэтага часу прасочаны на тэрыторыі Гандлёвай плошчы (сённяшняя Савецкая), былога Нагорскага пасада, невялікай частцы Шклоўскага (сучасная тэрыторыя Тэатральнага сквера), Задняпроўскага і Пакроўскага пасадаў. Адкладанні тут пераважна шэрага колеру, насычаныя косткамі, вуглём, драўнінай, маюць невялікую таушчыню (0,1-0,5 м), што сведчыць аб малаінтэнсіўным жыцці і рэдкай забудове.

Ужываючы ў дачыненні да Магілёва XV ст. тэрмін "горад", неабходна зрабіць некалькі істотных заўваг. Па-першае, горадам Магілёў таго часу можна назваць толькі ў тым сэнсе, што ў гэты перыяд пачынае складацца топаструктура, характэрная для гарадскога комплексу: замак - гандлёвая плошча — пасады. Нічога не выпадае казаць аб інтэнсіўным развіцці гандлёвай і рамеснай дзейнасці ў тагачасным Магілёве. Пераважная большасць знаходак прадстаўлена фрагментамі керамікі, знойдзены адзінкавыя маскоўскія, цвярскія і наўгародскія манеты-пулы ды адна касцяная капавушка. Таму найбольш слушна меркаваць, што ў XV ст. гарадскі комплекс толькі пачынае фарміравацца, а яго канчатковае станаўленне прыпадае на XVI ст.

Вялікі князь Аляксандар.

Вялікае княства Літоўскае ў XIII-сярэддзіне XV ст.

В 1503 году великий князь Александр отдaл Могилев и волость своей жене Елене, дочери московского князя, в пожизненное владение в качестве свадебного подарка.

Уместно заметить, что наш город, как и ряд иных, будучи административным и хозяйственным центром волости, входил в особый земельный фонд, принадлежавший исключительно правящей великокняжеской династии на правах наследственной или приобретенной собственности. K числу таковых также принадлежaли Минск, Борисов, Бобруйск, Кричев и др.

Неоднократно наш город являлся залоговым. Это значит, что великий князь, занимая у богатых людей определенные суммы денег, отдавал Могилев в аренду («держание») кредитодателям вместе с населением и доходами. В каждом отдельном случае условия «держания» определялись уставными грамотами. Указывался срок «держания», определялись виды и размеры податей, взимаемых арендаторами с населения.

Но все эти уставные обязательства очень часто нe соблюдались «держателями», которые старались «выжать» за время аренды из населения максимум доходов.

Поэтому до получения Магдебургского права Могилев не имел возможности полноценного экономического и культурного развития.

С 1482 пo 1547 гг. Могилев с волостью находился в аренде у семи кредитодателей. Один из них, Василий Соломерецкий, по повелению короля и построил Могилевский замок.

Ліцьвіны-беларусы.

Этнічны і сацыяльны склад жыхароў Магілёва

Частка правабярэжжа Дняпра, дзе знаходзіцца гістарычны цэнтр горада, традыцыйна адносіцца да тэрыторыі рассялення крывічоў. Як паказалі археалагічныя раскопкі апошніх год, у раёне сучаснага Магілёва крывічы нават перайшлі на левы бок Дняпра. Аб гэтым сведчаць матэрыялы змешанага крывіцка-радзіміцкага могільніка Х-ХІІ стст. каля сучаснага пасёлка "Усход", які даследаваў Я. Рыер.

Шляхціч.

Што тычыцца сацыяльнай стратыфікацыі насельніцтва селішчаў і Магілёва ў XII—XIII стст., то можна з упэўненасцю сцвярджаць, што акрамя свабодных сялян-абшчыннікаў ды замкавых рамеснікаў на тэрыторыі замчышча знаходзіліся і прафесійныя воіны-дружыннікі. За гэта сведчаць не толькі знаходкі ўзбраення, але і знойдзеная мініяцюрная рытуальная сякерка-амулет ХІІ-ХІІІ стст, тыпу I, паводле класіфікацыі Н.Макарава. Н.Макараў, скрупулёзна вывучыўшы вялікую колькасць падобных матэрыялаў з розных рэгіёнаў Кіеўскай Русі, прыйшоў да думкі аб сувязі гэтых прадметаў з вайсковым асяродкам і спецыфічнымі для яго вераваннямі і абрадамі. У сякерках-амулетах трэба бачыць своеасаблівыя знакі прыналежнасці да вайсковага стану, якія давалі сынам дружыннікаў пры пастрыгах - абрадах, што суправаджалі першае абразанне валасоў у дзіцяці. Верагодна, калі хлопчык станавіўся малодшым дружыннікам, "отроком", сякерка-амулет адыгрывала ролю абярога, што бараніў свайго ўладальніка ў паходах і на полі бою.

Пісьмовыя дакументы XV ст. дазваляюць казаць аб знаходжанні ў Магілёве прадстаўнікоў вайскова-служылага саслоўя - баяр.

Здымак пачатка XX ст. Тут знаходзілася Магілёўскае Спаскае брацтва. У наш час на месцы Спаскага сабора знаходзіцца будынак будтрэста № 12.

Канфесійнае жыццё

Да 80-х гг. XVI ст., насельніцтва Магілёва было спрэч праваслаўным. Знойдзеныя рэчы хрысціянскага культу (абразкі, энкалпіёны), дазваляюць сцвярджаць, што ў ХІІ-ХІІІ стст. насельніцтва "града" і селішчаў было хрысціянізавана, а ўскосныя пісьмовыя сведчанні дазваляюць выказаць меркаванне, што ў XIV ст. Магілёў з'яўляўся цэнтрам царкоўнага прыхода.

3 XV ст. вядома аб існаванні Спаскай царквы. Першая згадка аб ёй адносіцца да 1447 г., калі Казімір Ягайлавіч надаў прывілей яе кліру на "перавозы" праз Дняпро. Верагодна, і ў XV ст. яна размяшчалася ў межах квартала, абмежаванага з поўначы вуліцай Архірэйскі вал, з поўдня - Ветранай, з захаду - Спаскім завулкам, а з усходу - Фарным (да сярэдзіны XVII ст. вуліца Няхвёдаўская), дзе ў ХVІ-ХVIII стст. сфарміраваўся комплекс Спаскага манастыра. На месцы спаленай войскамі Пятра I драўлянай Спаскай царквы ў 1740-1762 гг. была пастаўлена мураваная, якая да 1802 г. заставалася кафедральным саборам Магілёва.

Разам з гэтым неабходна адзначыць факты рудыментаў язычніцтва ў Магілёве як у XII—XIII стст. (што пацвярджаецца археалагічнымі знаходкамі мядзвежых іклаў-амулетаў), гэтак і ў XVI—XVII стст., на падставе звестак аб скарыстанні ў якасці абярогаў шліфаваных каменных сякер, т. зв. "перуновых стрэл".